Probiotyk pod lupą. Co oznaczają liczby bakterii, szczepy i mikrokapsułkowanie?

10 czy 30 miliardów? Jeden szczep czy dziesięć? Przy porównywaniu probiotyków łatwo skupić się na największej liczbie na opakowaniu. Zanim ją porównasz, sprawdź jednak trzy rzeczy: co policzono, jak oznaczono szczepy i czego dotyczy informacja o ochronie bakterii. Oto jak czytać etykietę probiotyku, żeby liczby i skróty stały się użyteczną wskazówką.

CFU: co właściwie oznacza liczba bakterii?

CFU to skrót od colony-forming units, czyli jednostek tworzących kolonie. Po polsku spotkasz też oznaczenie JTK. Wynik pochodzi z badania, w którym mikroorganizmy mają wytworzyć kolonie na odpowiednim podłożu. Informuje więc o zdolności do wzrostu w warunkach testu, a nie o masie proszku czy liczbie szczepów. [1, 2]

Zapis 10⁹ CFU oznacza miliard jednostek tworzących kolonie, a 10¹⁰ CFU – dziesięć miliardów. Sprawdź, czy podana ilość dotyczy jednej kapsułki, całej porcji dziennej czy grama produktu. Przykładowo 5 miliardów CFU w kapsułce i 10 miliardów w porcji dwóch kapsułek to ta sama ilość na kapsułkę. Jest to przykład obliczenia, nie zalecenie dawkowania. [1]

AJF i CFU nie są dwiema nazwami tej samej jednostki

AJF to aktywne jednostki fluorescencyjne, po angielsku AFU. Oznacza się je metodą cytometrii przepływowej: aparatura analizuje komórki z użyciem barwników fluorescencyjnych. Ocenia m.in., czy błona otaczająca komórkę pozostaje nienaruszona. To jedna z cech związanych z żywotnością bakterii. W odróżnieniu od oznaczania CFU nie czeka się tutaj na wyrośnięcie kolonii. [2, 3]

Badanie przechowywanej mieszanki bakterii pokazało, że zdolność tworzenia kolonii i stan błon komórkowych mogą zmieniać się w różnym tempie. Dlatego nie należy samodzielnie przeliczać AJF na CFU w stosunku 1:1. Dwie podobne liczby podane w tych jednostkach opisują wyniki różnych pomiarów. [2]

Rodzaj, gatunek i szczep: dlaczego końcówka nazwy ma znaczenie?

Spójrz na zapis Bifidobacterium breve BR03. Bifidobacterium to rodzaj, Bifidobacterium breve jest nazwą gatunku, a BR03 oznacza konkretny szczep. Sama nazwa gatunku nie pozwala rozpoznać szczepu. U niektórych bakterii pełne oznaczenie uwzględnia również podgatunek. [4, 8]

Kod szczepu pozwala powiązać mikroorganizm z dokumentacją i badaniami. To ważne, ponieważ szczepy tego samego gatunku mogą mieć różne właściwości. Wyników dotyczących jednego z nich nie należy automatycznie przypisywać wszystkim bakteriom o podobnej nazwie. [4]

Przy informacji „szczep przebadany” szukaj konkretów: jaki szczep badano, w jakiej ilości, u kogo i co oceniano? Sam kod ułatwia identyfikację, ale nie jest oceną jakości ani dowodem działania. [4]

Więcej miliardów i szczepów nie tworzy prostego rankingu

Większa liczba CFU nie oznacza automatycznie większej korzyści. Liczy się także to, jakie mikroorganizmy zawiera produkt i w jakiej ilości były badane. Nie ma jednej liczby miliardów odpowiedniej dla każdego preparatu i zastosowania. [1]

Napis „10 szczepów” opisuje skład mieszanki, a nie dziesięciokrotnie silniejsze działanie. Nie mówi też, że każdego szczepu jest tyle samo. Aby poznać ich udziały, sprawdź ilości poszczególnych szczepów w tabeli. Nie wyliczaj ich przez podzielenie łącznej liczby bakterii przez liczbę szczepów. [5]

W opisie badań sprawdź, czy analizowano pojedynczy szczep, określone połączenie czy gotowy preparat. Wynik dotyczący jednego składnika nie potwierdza automatycznie właściwości całej mieszanki. [4, 5]

Liczba w dniu produkcji czy do końca trwałości?

Żywotność bakterii może zmieniać się podczas przechowywania. Dlatego deklaracja dotycząca dnia produkcji nie jest tym samym co ilość deklarowana do końca okresu trwałości przy określonych warunkach przechowywania. To ważna różnica, nawet gdy na obu opakowaniach widnieje identyczna liczba. [1, 5]

Sprawdź, czy podana liczba dotyczy dnia produkcji, czy końca okresu trwałości. Gdy etykieta tego nie wyjaśnia, zapytaj producenta. Sama data minimalnej trwałości nie informuje jeszcze, do jakiego momentu odnosi się liczba na froncie opakowania. [5]

Mikrokapsułkowanie bakterii: ochrona w małej skali

Mikrokapsułkowanie polega na otoczeniu bakterii materiałem ochronnym lub zamknięciu ich w drobnych strukturach. Nie jest tym samym co zewnętrzna kapsułka, którą połykasz. Dotyczy ochrony mikroorganizmów znajdujących się w jej wnętrzu. W badaniach stosuje się m.in. alginiany – związki, które mogą tworzyć żelową osłonę. [6]

Celem takiej technologii jest ograniczenie strat żywych bakterii w niekorzystnym środowisku. W przywołanym badaniu osłony zawierające alginian i dodatkowe materiały poprawiały przeżywalność badanych bakterii w symulowanych warunkach przewodu pokarmowego. Wynik dotyczył konkretnych bakterii i konkretnego rodzaju osłony. [6]

Przeżywalność nie oznacza jeszcze efektu u człowieka

Warto oddzielić trzy rodzaje danych. Badanie trwałości sprawdza, co dzieje się z bakteriami podczas przechowywania. Test w symulowanym soku żołądkowym lub jelitowym pokazuje ich zachowanie w warunkach laboratoryjnych. Badanie z udziałem ludzi ocenia określony efekt w konkretnej grupie. Te informacje uzupełniają się, ale nie zastępują. [4–6]

Przy informacji o większej przeżywalności pytaj: w porównaniu z czym, w jakich warunkach i dla jakich szczepów? Procent z laboratorium nie oznacza, że taki odsetek bakterii dotrze do jelit każdej osoby. [6]

Jak odczytać te informacje na przykładzie N°1 ProBiotic?

Karta N°1 ProBiotic podaje jedną kapsułkę dziennie, dziesięć oznaczonych szczepów i łącznie 30 miliardów AJF. W tabeli wymieniono m.in. 18 miliardów AJF Bifidobacterium lactis BS01 oraz 4,5 miliarda AJF Bifidobacterium breve BR03. Udziały szczepów są więc różne, a jednostką deklaracji jest AJF, nie CFU. [8]

Producent opisuje ochronę bakterii cienką warstwą lipidową. To inna technologia niż przywołane osłony z alginianem – cytowane badanie nie dotyczy N°1 ProBiotic. W składzie podano też 50 mg błonnika akacjowego. Jest to masa osobnego składnika, a nie liczba bakterii ani miara ich przeżywalności. [6, 8]

Przed zakupem sprawdź pięć rzeczy

• Pełne oznaczenia: czy poza rodzajem i gatunkiem podano kod każdego szczepu?
• Ilość i jednostkę: CFU/JTK czy AJF/AFU, w kapsułce czy w całej porcji?
• Trwałość: czy liczba dotyczy dnia produkcji, czy końca okresu trwałości?
• Opis ochrony: jaka technologia została zastosowana i czego dotyczą jej badania?
• Warunki stosowania: przechowywanie, porcja, grupa wiekowa i przeciwwskazania. [1–8]